Главная / Jamiyat / Halokatli koronavirus: yuqtirmaslikning iloji bormi, «ispanka» takrorlanadimi, vaksina qanday ishlaydi? Savollar va javoblar
<

Halokatli koronavirus: yuqtirmaslikning iloji bormi, «ispanka» takrorlanadimi, vaksina qanday ishlaydi? Savollar va javoblar

29 yanvar holatiga kura, Khitoyda yangi koronavirusdan vafot etganlar soni 170 nafarga etdi. Yuqtirishlar soni 8 mingga yaqinlashmoqda. Virus XXI asrda 1918 yilgi «ispanka» kabi millionlab odamlarni uldirishi mumkinmi? Uning avvalgisidan qanday farqi bor? Kimlar khavf ostida va odam uzini qanday himoyalashi kerak?

Bi-bi-si rus khizmati mukhbiri Alina Isachenkoning savollariga London Imperial kolleji tibbiyot fakulteti professori Robin Shattok javob berdi.

Bi-bi-si: Bu virus 2003 yilda 813 kishining ulimiga olib kelgan utkir respirator sindromli koronavirus, yoki SARS’dan qanday farq qiladi?

Robin Shattok: SARS virusi bilan bogliq holatda avvaliga odamlarda kasallik alomatlari kuzatilgan, sung ular yuqumli bulishgan. Hozirgi koronavirus bilan, bu qushimcha tadqiqotlarni talab qilsa ham, zararlanganda bir necha kun davomida hech qanday alomatlar kuzatilmaydi. Biroq, ular allaqachon boshqalarga yuqtirishni boshlagan bulishadi.

Agar bu haqiqatan ham shunday bulsa, unda virusning tarqalishini nazorat qilish ancha qiyin buladi, chunki hech qanday alomatlarga ega bulmagan yuqtiruvchi kishilarda infeksiyani, masalan haroratni ulchash orqali aniqlash juda qiyin. Ular juda soglom kurinadi, shifokorga murojaat qilish uchun uzlarida zarurat his qilishmaydi, boshqalar bilan erkin muloqot qilishadi, lekin shu bilan birga ular infeksiyaning tez tarqalishiga hissa qushishi mumkin.

Bi-bi-si: Kimlar khavf ostida?

Khitoydan boshqa davlatlarda ham epidemiya khavfi yuzaga kelgan

R.Sh.: Keksalar, shuningdek nafas olish tizimi kasalliklaridan aziyat chekuvchilar kasallikning ogir formasiga chalinish khavfi ostida. Soglom odamlar uchun bu virus katta muammolar tugdirmaydi.

Bi-bi-si: Bu degani, agar 30 yoshli va soglom turmush tarziga rioya qiluvchi odam virusni yuqtirsa ham ulmaydi, shundaymi?

R.Sh.: Biz hech narsaga kafolat berolmaymiz, albatta. Ammo yoshlarning aksariyatida grippning ogir formasidan unchalik katta farq qilmaydigan urtacha shakldagi alomatlar kuzatilayotganga ukhshaydi.

Bi-bi-si: Kasallik tarqalayotgan hududdagi insonlar uzini ushbu virusdan qanday himoya qilish kerak?

R.Sh.: Virusdan himoya qilishning eng yakhshi usuli — odatiy gigiena vositalari. Sizga qarab aksirmasliklari yoki yutalmasliklarini taminlashga harakat qiling. Agar uzingiz betob bulsangiz, ishlatilgan bir martalik rumolchalarni ehtiyotkorlik bilan yuq qiling. Qulingizni tez-tez yuvib turing — chunki virus nafaqat havo tomchilari orqali yuqadi, balki kimdir aksirganda yoki yutalganda virus tarqatgan joylarga yoki odamning uziga tegib ketishingiz mumkin. Shunday qilib, takror aytaman, qulingizni muntazam yuvib turish orqali infeksiyadan malum darajada himoyalanasiz.

Bi-bi-si: Tibbiy niqoblar yordam beradimi?

R.Sh.: Niqob bazi himoya khususiyatlariga ega, ammo u alohida yordam bermaydi, chunki maishiy-tibbiy niqoblar virusni tukhtatib qololmaydi. Bundan tashqari, quldagi viruslar odamlar yuzlariga tekkanda, niqobni kiyganda yoki echganda nazoratsiz qoladi, shuning uchun niqoblarning samaradorligi haqida gapirishning hojati yuq.

Bi-bi-si: Davlatlar virus tarqalishining oldini olish uchun nima qilishi mumkin?

Kup davlatlarda tibbiy niqobga ajiotaj kuzatilmoqda,
ammo shifokorlar bu vosita etarli darajada himoyalamasligini aytmoqda

R.Sh.: Odamlarning global harakati hisobga olinsa, bitta davlat uchun uzini viruslardan himoya qilish juda qiyin. Agar epidemiya boshlansa, dunyoning turli burchaklarida yangi zararlanish holatlari qayd etiladi.

Khitoyning butun bir shaharlarni karantinga olishi va harakatni cheklashi virus tarqalishi tezligini ushlab turishi kerak. Agar ushbu choralar samara bersa, bu uning tarqalishini sekinlashtiradi, ammo baribir global epidemiyaning guvohi bulamiz.

Malumki, virusning asl tashuvchisi kurshapalaklar bulib, kemiruvchilar yoki boshqa bazi turdagi hayvonlar oraliq turdagi tashuvchi vazifasini bajargan bulishi mumkin. Ukhandagi hayvon bozori virus hayvonlardan odamga yuqqan hududga aylandi.

Fikrimcha, kelajakda hayvondan odamga yuquvchi viruslarning oldini olish juda qiyin buladi, chunki bu narsa davriy kuzatilib turadi, sayyoramizda hayvonot olami yaqinida yashovchi odamlar soni kupayib borar ekan, aholi zichligi ham bu ehtimolni oshiradi.

Bi-bi-si: KhKh asrning eng khavfli qirginbarot viruslaridan biri ispan grippi deb ataladi. Usha vaqtlarda epidemiya un millionlab odamlarning hayotiga zomin buldi. XXI asrda ham shu kabi ajal viruslari paydo bulishi mumkinmi?

R.Sh.: Koronovirusning yangi turini bugungi bosqichda «ispanka» kabi halokatli bula oladi deb uylamaymiz, chunki u sababli asosan juda kup yoshlar hayotdan kuz yumgan. Hozirda bu holat kuzatilmayapti.

Umumiy olib qaraganda, «ispanka»ga ukhshash holat takrorlanishi mumkinmi? Ha, global hamjamiyat sifatida biz har doim pandemiya khavfi ostida yashaymiz. Shu sababli, voqealarning bu kabi rivojiga tayyorgarlik kurib borish juda muhimdir.

Ammo bugungi kunda sogliqni saqlash tizimi ancha rivojlangan, toza kislorod va antibiotiklardan foydalanish imkoniyati mavjud, voqealar rivojiga eng yakhshi darajada hozirlik kurdik. Ertami-kechmi inflyuensaning (nafas yullarining ogir yalliglanishi) yangi pandemiyasi yuzaga kelishiga shubha yuq.

Eng yakhshi himoya – qullarni hamisha yuvish / GETTY IMAGES

Bi-bi-si: Internetda ushbu virus suniy ravishda yaratilgan bulishi ehtimoli muhokama qilinmoqda. Buning iloji bormi?

R.Sh.: Yuq, aslo! Chunki boshlangich virusni kurshapalaklardan topa oldik. Yani, u avvaldan mavjud bulgan va keyin odamga utgan. Bu haqda «detektiv jumboq uz echimini topdi» deyish mumkin. Ushbu virus laboratoriyada suniy ravishda yaratilmagan, biz shunchaki turlararo utish ishi bilan shugullanmoqdamiz.

Bi-bi-si: Virusga qarshi vaksina qanday ishlaydi?

R.Sh.: Virusni tasavvur qiladigan bulsak, u virus zarrasida — virionda genetik malumotlarni tashiydi. Virus yuzasida oqsil tutqichlar joylashgan bulib, ular yordamida virus tananing hujayralariga yopishadi va infeksiyani keltirib chiqaradi.

Vaksinani ishlab chiqishda biz ushbu RNK zanjirini olamiz va uning qaysi qismi oqsil-changakni kodlash uchun javobgarligini aniqlaymiz. Keyin zanjirning ushbu alohida qismi olinadi va vaksinasiya qilinadi, bunda virus faqatgina ushbu kalit oqsil bilan ifodalanadi. Inson antitelalar ishlab chiqaruvchi immun mekhanizmi virusning ayni shu qismiga tasir bildirishi kerak.

Shunday qilib, agar antitelasi bor odamga virus yuqsa, u tusib quyiladi va maqsadli hujayralarga kirishiga yul quyilmaydi. Yani, odamga yuqmaydi.

О нас

Яна маълумот

W0KDghQQJroh6j1j57b5ZIcJJ7qW1eU8

Sirdaryoda ayol kishi tuman hokimi etib tasdiqlandi

Sirdaryo viloyati hokimi urinbosari, senator Dilfuza Uralova viloyatning Boyovut tumani hokimi etib tasdiqlandi. Khalq deputatlari …