Главная / Jahon / 216/252: AQShdagi ommaviy qotilliklarni tukhtatishning imkoni bormi?
<

216/252: AQShdagi ommaviy qotilliklarni tukhtatishning imkoni bormi?

Utgan dam olish kunlari AQShda aholini ommaviy uqqa tutish buyicha uziga khos rekord qayd etildi. Bir sutka ichida uchta joyda otishma yuz berdi.

lrvnmhst73xgjlnrk7qhkzu_xl7-8n0a

Tekhasdan Chikagogacha: 29 qurbon, 49 yarador


Foto:  AP Photo/John Minchillo

3 avgust kuni mahalliy vaqt bilan soat 10larda El-Paso shahridagi Walmart magaziniga 21 yoshli Patrik Krusner kirib keldi. Vintovka bilan qurollangan Krusner kharidor va sotuvchilarni uqqa tuta boshladi.

Polisiyachilar voqea joyiga etib kelishganida u khotirjamlik bilan taslim buldi. 20 kishi ushbu hujum qurboniga aylandi, yana 26 kishi, jumladan bolalar jarohatlandi. Internetda qotilning manifesti joylashtirilgani malum buldi. U manifestida Amerikani begonalardan himoya qilayotganini elon qilgan. Krusner shuningdek, 2019 yil martda Yangi Zelandiyaning Kraystcherch shahridagi masjidda unlab insonlarni uldirgan jinoyatchini qullab-quvvatlashini aytgan.

Usha kuni, 3 avgustda 24 yoshli Konnor Betts Deyton shahridagi kuchalardan birida joylashgan Ned Peppers bari oldida utkinchilarga uq uzdi. Krusnerdan farqli ravishda, Betts taslim bulmadi va uni polisiya otib uldirguncha 9 kishining hayotiga zomin bulishga va 16 kishini yaralashga ulgurdi.

3 avgustdan 4 avgustga utar kechasi Chikagoda nomalum shakhs utkinchilarga Camaro avtomobilidan uq uzdi. Oqibatda etti kishi jarohatlandi, jinoyatchi esa voqea joyidan yashirindi.

Kim aybdor?


Donald Tramp
Foto: AP Photo/Carolyn Kaster

AQSh prezidenti Donald Trampning suzlariga kura, odamlarga qarata ut ochgan jinoyatchilar «uta jiddiy ruhiy kasalliklarga chalingan».

«Khalqimiz irqchilik, toqatsizlik va oq supremasizmni (oq irqning ustunligiga ishonish) bir ovozdan qoralashi darkor. Bu yovuz mafkuralarni engish kerak. Amerikada nafratga joy yuq», – takidladi Tramp.

Shuningdek, u internetning bu voqealardagi rolini aytib utdi va kompyuter uyinlari zuravonlikni targib etayotganini bildirdi.

«Zuravonliklar sababi hozirda keng tarqalgan vahshiyona va dahshatli kompyuter uyinlarini uz ichiga oladi. Bugungi kunda khomkhayollarga berilgan yoshlar zuravonlikni madh etuvchi madaniyatga uralashib qolishi juda oson», – deb qushib quydi u.

Shu bilan birga, Trampning fikricha, Amerika ommaviy akhborot vositalari yolgon akhborot tarqatib mamlakat ichida keskin vaziyat paydo bulishiga sababchi bulmoqda.

«Mamlakatimizdagi fuqarolar hayoti va khavfsizligi borasida ulkan masuliyat OAV zimmasida. YOlgon khabarlar kup yillardan buyon nafrat va gazab quzgalishiga sezilarli darajada sababchi buldi. Yangiliklar haqqoniy, kholis yoritilishi va bir tomonlama bulmasligi lozim, aks holda muammolar faqat kuchayadi», – deb yozdi Tramp Twitter sahifasida.

Trampga qarshi bulganlar esa yuz bergan voqealarda uning uzini ayblashmoqda. Ular Patrik Kruser prezidentning immigrasiyaga qarshi tashabbuslari haqida iliq fikr bildirganiga etibor qaratishmoqda va Tramp Amerika jamiyatida «nafrat muhiti»ni vujudga keltirmoqda deb hisoblashmoqda.

Ammo bu yanglish fikr. AQShda ommaviy qotilliklar kim prezident bulishidan, u demokratmi, respublikachimi bulishidan qati nazar sodir bulib keladi. Bunday jinoyatlar demokratlar Klinton va Obama davrida ham, respublikachilar kichik Jorj Bush va Donald Tramp davrida ham bulgan.

Ommaviy uq uzishlar soni oshib bormoqda

Amerikalik jurnalistlarning yozishlaricha, Chikagodagi voqea 2019 yil davomida  sodir bulgan 252-ommaviy otishmadir. 4 avgust yilning 216-kuni ekanligini hisobga oladigan bulsak, bu raqam AQShda har 30 kunda 35ta ommaviy uq uzib odam uldirish holati yuz berishini anglatadi. Yani kuniga urtacha 1,1 marta. Qurbonlar soni ikki-uch kishini tashkil etgan hodisalar allaqachon matbuot etiborini tortmay quygan. Malumot berilishicha, 2019 yilning boshidan shu kungacha ommaviy uq uzish bilan bogliq jinoyatlar oqibatida 281 kishi halok bulgan va mingdan ortiq kishi jarohatlangan.

Yirik ommaviy qotilliklar

2007 yil 16 aprelda 23 yoshli talaba Cho Sin Khi Virginiya politekhnika institutida 32 kishini otib uldirdi.

2012 yil 14 dekabrda 20 yoshli Adam Lanza «Sendi-Huk» maktabida 27 kishini, jumladan, 6-7 yoshli 20 nafar bolani otib tashladi.

2016 yil 12 iyunda 29 yoshli Omar Matin Orlandodagi Pulse gey-klubida otishma uyushtirdi, natijada 49 kishi halok buldi, 53 kishi yaralandi.

2017 yil 1 oktyabrda 64 yoshli Stiven Peddok Las-Vegasdagi mehmonkhonadan turib 58 kishini otib uldirdi, yana 56 kishini jarohatladi.

2017 yil 5 noyabrda 26 yoshli Devin Kelli Sazerlend-Springs aholi maskanidagi baptistlar cherkovida 26 kishini otib uldirdi, 20 kishini yaraladi.

Bu holatlar respublikachi prezident bulganida ham, demokrat prezident bulganida ham sodir bulgan.

Qurol ulimdan asray olmaydi

2016 yilda The Washington Post nashri quyidagi malumotlarni keltirdi – AQSh aholisining qulida 270 million birlikka yaqin utochar qurol bor. Har 100 nafar amerikalikka urtacha 88,8ta qurol tugri keladi. Ayrim ekspertlar esa bu raqamlar  kamaytirib kursatilgan deb hisoblaydi.

Qurol erkin sotilishini yoqlaydiganlarning fikricha, qotilliklar qurol olib yurishga cheklov bor joyda yuz beradi. Cheklov yuq joyda esa jinoyatchi harakat qilishga qurqadi, chunki javob uqiga duchor bulishi mumkin.

Ammo El-Pasodagi voqea bu fikrga mos tushmaydi. Barak Obama qurol sotuviga federal darajada cheklov kiritishga uringan vaqtda Tekhasda utochar qurol egasi uni ochiqchasiga yonida olib yurishiga rukhsat beruvchi qonun qabul qilingan. Ushbu qonunga asosan Tekhasda oshkhonada avtomat bilan tamaddi qilayotgan erkakni yoki elkasiga miltiq osib olgan uy bekasini kurish mumkin. Ammo bu Patrik Kruserning 20 kishini bemalol otib uldirishiga tusqinlik qila olmadi.

Kim qarshilik qila oladi?

AQSh konstitusiyasi fuqarolarga qurol saqlash va uni olib yurish huquqini beradi. Jinoyat qilib sudlangan, ruhiy kasal va AQSh fuqarosi bulmaganlargina qurol olib yurishga haqqi yuq.

Milliy qurol assosiasiyasi (NRA) AQShda qurollanish huquqining qudratli himoyachisi va Vashington ustidan hukmronlik qiladigan lobbichi hisoblanadi. Amerikaning hech bir prezidenti, u khoh demokrat bulsin, khoh respublikachi bulsin, hozircha unga jiddiy qarshilik qila olmagan.

Balki hozirgi prezident Donald Tramp bunga urinib kurar. U mamlakatda sodir bulgan otishmalardan sung kongressdagi demokratlar va respublikachilarni qurol sotish tugrisidagi qonunni keskinlashtirish va immigrasion islohot utkazishga chaqirdi.

Tramp tvitterda AQSh hukumati begunoh odamlarning ulib ketishlariga yul quya olmasligini takidladi. Uning fikricha, respublikachilar va demokratlar birlashishi hamda shakhsiy biografik malumotlar jiddiy tekshiruvdan utkazilishiga erishishlari kerak.

Tekhasdagi qotillikdan sung demokratlardan prezidentlikka nomzod Kori Buker qurol lobbichilariga qarshi tura oladigan etakchiga ehtiyoj sezilayotganini aytdi.

«Bu saylovda bizga urnidan turib «Bu masala korporativ qurol lobbisi va NRA manfaatlari uchun hal qilinishini istamayman» deydigan etakchi kerak», dedi u.

«Keyingi 50 yil ichida amerikaliklar barcha urushlarimizni qushib hisoblagandagidan ham kuproq qurolli zuravonlik natijasida halok bulayotgan ekan, bu har bir kishini tashvishlantirishi shart», deb qushib quydi u.

Qurol sotilishi borasida keskin qonun qabul qilinadimi yoki hammasi ilgarigiday davom etadimi, buni vaqt kursatadi.

Dilshod Asqarov tayyorladi.

О нас

Яна маълумот

LIYzLr5_WCZ9P8gX4qBDAoC3WUcaOfRV

Qirgizistonda Atamboevning mol-mulki va telekanali hibs qilindi

Qirgizistonda sud qaroriga kura sobiq prezident Almazbek Atamboevning mol-mulki, jumladan “Aprel” telekanali va “Media-Forum” kompaniyasi …