Главная / Жамият / Манзилли материалаар
<

Манзилли материалаар

1987-йилнинг 4-5-декабридаги республика илмий-тажриба йиғини материалларидан:

а)  Қирғизистон Компартияси МКнипг биринчи котиби А.Маса- лиевнипг баённомасидан.

Утган тарихга ва маданий меросларга баҳо беришда адабиёт ва санъат арбобларига, олимлар билап журналистларга алохида масъу- лият юкланади. Ўшаларнинг орасида баьзан тарихий воқеаларга ва маданий бойликларга аник нуқтадан бахо беришдан тайсалланиш сезилмокда. Молдо Килич ва Касим Тинистанов сингари ўтмиш ар- бобларининг асарлари тўғрисида аввал берилган бахони кайта кўриб чикиш тўғрисида баъзи адабиётчиларпинг асоссиз фикрлари бунипг гувохи бўлиб ҳисобланади.

Ҳа, биз тарихпи «оқ догсиз» гартибга келтиришни, утмишнинг хатоларини ва оғрикларини ошкора килишни ёқлаймиз, бирок бу иш аник, партиявий нуктаи-назардан хатонинг, оламга кўз тикишдан тай- саллашнинг ҳисобига бўлмаслиги зарур.

Мадапият ва маданий меросларнинг муаммоларини муҳокама килишда кўпинча бефойда ёвлашишга борилмокда. Бугунги кунда, масалан, умумий инсоний ҳажмида ҳакконий бебахо бўлган «Манас» эпосипинг теварагида мафкуравий бахс чиқариб, тиратишнипг ксраги бормиди?

б)   Ч.Айтматовнинг сўзлаган нутқидан.

Бизнинг миллим маданиятимизпинг эҳтиёжлари тўғрисида ran кет- ганда бу ерда сизлардан бошқа ҳам миллатлар яшайди деган мазмун- даги сўзларни карши кўйган одамлар хам учрайди. Тўғри, биз улар билан 100 йилдан ортиқ вактлардан бери инок, хсч кандай гап-сузсиз, дўсгларча хурмат билан келяпмиз. Бирок уларнипг тиллари сакланиб, ривожланган, бакувват, асосий маданият марказлари бор. Немислар- нипг ортида бир эмас иккита Германия турибди, ўзбекларнинг бўлса болалар боғчалари ва мактаблар билан тўлиқ таъминлангап қўшни Узбекистони бор, тунгониларники – бутун Хитой, корейсларнинг хам иккита Кореяси бор.

Агар киргиз маданияти шу ўз срида ривожлана олмаса, бошқа хеч каерда ривожлана олмайди. Мана шу томонни доимо ёдда тутиш зарур. Биз бўлса республикамизнинг марказида оддий ҳеч кимга зарари йўк болалар боғчаси билан мактабларни очолмайтурибмиз. Бўлганда хам бу масала совет конституциясининг республикаси бўлган Қирғизистонда Октябрь инкилобининг етмишинчи йилида, бутун дунё инсон хукуки учун курашаётгап бир пайтда кўйилиб турибди.

А.Масалиевнинг маърузасида «Манас» эносининг атрофида мафку- равий баҳс олиб борипшинг кераги йўқ эканлиги ссзилди. Авваллари хам айтилган. Бу тўкри ran. Ишонишимиз керак. Бирок бу бахс бизга энг демагогиявий турда нима учундир Қирғизистон КП Марказий Ко­митетининг Плснумининг минбарини фойдаланиш билан боғлапган. Бу обрўсиз ва ғалвали баҳслашишни биз бошлаганимиз йўқ. Бирок биз «Манасни» охирги нафасимиз қолгунча қўриклаймиз!

в)   Киргиз ССР Давлат хавфсизлик комитетининг район В.А.Рябо- коннинг сўзлаган нуткидан.

Бизда мустахкамлана боптлаган ошкоралик ва демократиянинг та- лаби уз навбатида барчамиздан улкан масъулият талаб килади. Бизнинг айрим адабиётчиларимизнипг баъзи бир эълонларида ва сўзлаган нутқларида халқнинг ва ҳаммадан аввал ёшларнинг орасида, ўртоқ Масалисвнинг маърузасида белгилангандай. уларнинг асарларида миллий турмуш-тирикчиликнинг кўриниши остида реакциячи, мил- латчи ва дикий сарқитларпи идсаллаштирган ўтмишнипг баъзи бир ёзувчиларини оклашга ҳаракат қилгап жамоатчилик фикрини тескари баён килиш ва ўшанинг ўзи орқали тўғри бўлмаган кўз қарашлар шак- ллантирилиб қолган вақтлар ҳам маълум. Ўша ёзувчиларнинг асарла- ри бўйича 1933-йилдан бошлаб, ундан кейин ҳам махсус партиявий карорлар кабул қилинганди…

КПСС Марказий Комитетининг маълум бўлган карорида, шунинг- дек 1987-йилнипг фсвралидаги республиканинг партиявий йиғилишида баъзи бир адабиётчилар ўзларининг асарларида Кирғизистондаги 1916-йилдаги ҳодисани гўғри эмас кўрсатишгани, айрим қарама- карши эпизодларни ошкора натуралистик тасвирлагани, бунинг ўзи нотўғри тушуичадан бошка ҳеч нарсага олиб бормаслиги таъкид- ланган. Ўзларининг миллатлараро можароларни қўзғаш ниятлари учун партактивда адолатли танкидга олинган ёзувчи М.Мураталиев ёлғиз эмас. Халк қўзғалишининг вокеаларини шундай тушуптириш К.Акматовнинг «Вакт», О.Султановпинг «Инсон умри», О Айтимбе- товнинг «Ватан овози» асарларида йўл қўйилиб, уларда рус аскарлари билан маҳаллий халқпинг ўртасидаги айрим жанжалли эпизодлар на­туралистик турда ва тенденнияли тасвирлангаи.

  1. Қирғизистоп КП МКнинг котиби А.Масалисвнипг Қир- ғизистон КП МКнинг 1990-йилнинг 13-январидаги Пленумида қилган маьрузасидан:

… Миллат сиёсати борасидаги муам.моларни ҳал килишда тарих- нинг «оқ доғлари» деб аталганларни четлаштириш, номуносиб турда унутилганларнинг номларини ёки ўтмишнинг асоссиз турда қоралаган арбобларини қайта тиклаш муҳим бўлиб ҳисобланади.

Сизларга маълум бўлгандай, Марказий Комитет бюросининг қарори билап киргиз зиёлиси сзма окин Молдо Қиличнинг ва шахсга сиғиниш даврида қатағоп килинган таниқли олим – тилчи, ёзувчи Касим Тини- становнинг номлари тартибга келтирилди. Арстанбек, Калигул, Жени- жок сингари ўтмиш мутаффакир билан тўкма оқинларнинг, ёзма оқин Молдо Нияз, биринчилардан бўлган киргиз маърифатчилари ва олим- лари Болот Солюноев, Ишенаали Арабаев ва бошкаларнинг асарлари ҳам эътибор қаратишга лойик.

Уларнинг баъзи бир асарларидаги дуиёкараш масаласидаги янги- лишишлар, адашувлар хам маълум. Шу боис эстетик ва гуманистик бахоси бўлган, инсониятнинг маънавий дунёсини бойитадиганларнинг барчасини сергаклик билан ажратиб олиш керак.

Ҳаққимизда anvarj63

Яна маълумот

01

Президент қарори: Ўзбекистонда ҳокимларнинг ўринбосарлари сони яна биттага кўпайди

Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги фаолиятини такомиллаштиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида президент қарори …